Aynı alfabe, dünyanın farklı yerlerinde farklı klavyelere yerleştirilmiş durumda. Bir Almanın ve bir Fransızın aynı harfleri yazmak için klavyede farklı yerlere baktığını düşünmek ilginç. Türkiye’de de benzer bir durum var: Türkçe Q ile Türkçe F arasındaki fark ilk bakışta küçük görünse de yazma alışkanlığını tamamen değiştirebilir. Bu yazıda en yaygın klavye düzenlerini, nerelerde kullanıldıklarını ve neden ortaya çıktıklarını anlatıyoruz. Kesin bir “en iyi düzen” sıralaması vermiyoruz, çünkü en uygun düzen yazdığın dile, alıştığın klavyeye ve hedeflerine göre değişir.
Bu yazıyı okurken klavyene bir kez bakmanı öneriyoruz. Harfler hangi sırada? Hangi tuşların üzerinde yazıyorsun? Bu basit gözlem, düzenler arasındaki farkı somutlaştırır ve geri kalan bölümleri daha kolay okumanı sağlar.
QWERTY: en yaygın düzen
QWERTY adı, klavyenin en üst harf sırasının ilk altı harfinden gelir. Latin alfabesini kullanan birçok ülkede en yaygın düzen budur. Bu düzenin nasıl ortaya çıktığını ve adının nereden geldiğini ayrı bir yazıda anlattık: QWERTY nereden geldi?. Burada önemli olan, birçok kılavuzun ve kısayolun bu düzene göre anlatılmış olmasıdır. Bu yüzden başka bir düzen öğrenmeden önce, kendi cihazında kısayolların hangi harflere bağlı olduğunu bir kez gözden geçirmek iyi bir alışkanlıktır. Yazılımla ilgileniyorsan QWERTY’ye hâkim olmak işini kolaylaştırır. Bu düzeni iyi tanımak, başka bir düzene geçtiğinde neyin değiştiğini de daha net görmeni sağlar.
Bir klavye düzeni değiştirdiğinde, öğrendiğin her kısayol ve her ezber yeniden düşünülmek zorunda kalır. Bu yüzden düzen değiştirmek kararını, sadece bir merakla değil, gerçek bir ihtiyaçla vermek daha sağlıklıdır.
QWERTZ ve AZERTY: Avrupa’dan iki örnek
Almanca konuşulan ülkelerde yaygın olan QWERTZ düzeninde Y ve Z harfleri yer değiştirmiştir. Bu yüzden QWERTY’den QWERTZ’ye geçen biri için değişiklik çoğu zaman küçüktür, sadece iki harfi yeniden öğrenmesi gerekir. Fransa ve Belçika’da kullanılan AZERTY düzeninde ise A ile Q, Z ile W yer değiştirir ve M harfi L’nin sağına gelir. Bu fark, sol el tarafındaki harfleri ciddi biçimde etkiler.
AZERTY’nin bir başka dikkat çekici yanı, rakamların varsayılan olarak Shift ile yazılmasıdır. Rakam yazmak için bile Shift’e basman gerekir. Bu, sayılarla sık çalışanlar için ayrı bir alıştırma demektir. Almanca düzende ise Ö, Ü ve Ä harfleri kendi tuşlarında durur, bu yüzden bu harfleri yazmak için ek bir hareket gerekmez.
İki düzen de QWERTY’nin temel mantığını korur, yani harfler yine üç ana sıraya dağılır. Ama bazı harfler için parmak alışkanlığını bozarlar. Bu tip düzenleri denemeye karar verirsen, ilk günlerde yazının yavaşlayabileceğini kabullenerek başla.
Düzen değişikliğinde en çok zorlanacağın harfler, genellikle en sık kullandığın harflerdir. Bu yüzden değişimi küçük adımlarla yaşamak, yani önce birkaç kelimeyle başlamak, daha az sinir bozucu olur.
Dvorak ve Colemak: alternatif düzenler
Dvorak düzeninde sesli harfler, yani A, O, E, U ve I, sol elin ana sırasında toplanmıştır. Sık kullanılan sessiz harflerin çoğu ise sağ tarafa taşınmıştır. Bu düzeni geliştirenlerin amacı, parmakların klavyede yaptığı hareketi azaltmaktı. Colemak ise QWERTY’ye daha yakın bir düzendir. Z, X, C ve V harflerini yerinde bırakır. Bu sayede Ctrl+Z, Ctrl+X, Ctrl+C ve Ctrl+V gibi kısayollar değişmez. Bu özellik, geçişi biraz daha yumuşak hale getirir.
Dvorak ve Colemak’i birbirinden ayıran temel fark, Colemak’in QWERTY’ye yakın kalmasıdır. Dvorak daha köklü bir yeniden düzenleme sunar, Colemak ise adım adım geçişe izin verir. Hangisinin sana daha uygun olduğunu, ne kadar değişiklik göze alabildiğine göre seçebilirsin.
Bu düzenlerin daha hızlı olduğunu söyleyen görüşler vardır. Ancak bunun her kullanıcı için geçerli olduğunu gösteren kesin bir kanıt olduğunu söylemek zor. Alternatif bir düzeni denemek istiyorsan, öğrenme sürecine hazırlıklı ol. Birkaç hafta boyunca hızın düşebilir ve bu normaldir. Denemeye başlamadan önce neden denediğini kendine net bir şekilde yaz.
Bu düzenleri denerken günlük hayatının bütününü düşün. Bir arkadaşının bilgisayarında ya da ortak bir çalışma alanında kendi düzenin olmayacak. Bu yüzden alternatif bir düzeni yalnızca kendi bilgisayarında kullanmak, esneklik açısından da daha pratik olabilir.
Türkçe Q ve Türkçe F
Türkçe Q klavyede üst sırada q, w, e, r, t, y, u, ı, o, p, ğ, ü; ana sırada a, s, d, f, g, h, j, k, l, ş, i; alt sırada < z, x, c, v, b, n, m, ö, ç ve nokta bulunur. Türkçe F klavyede ise üst sırada f, g, ğ, ı, o, d, r, n, h, p, q, w; ana sırada u, i, e, a, ü, t, k, m, l, y, ş, x; alt sırada < j, ö, v, c, ç, z, s, b ve nokta yer alır.
İki düzende de ı, i, ğ ve ş gibi Türkçe harfler farklı yerlerde durur. Bu yüzden Türkçe metin yazarken düzenin sana ne kadar uygun olduğunu, sadece genel bir his olarak değil, gerçek bir kelime listesiyle ölçmek daha doğru sonuç verir.
Türkçe F’de sol el u, i, e, a tuşlarının üzerinde, sağ el ise k, m, l, y tuşlarının üzerinde durur. Ev sırasındaki çıkıntılı tuşlar a ve k’dır. Bu düzeni öğrenirken ı harfinin yerine dikkat et: Türkçe Q’da ı, üst sırada sağ orta parmağın altındadır. Türkçe F’de ise üst sırada sol işaret parmağının altındadır. Aynı şekilde i harfi Türkçe Q’da ana sırada ş’nin sağında, sağ serçe parmağın altındadır. Türkçe F’de ise ana sırada sol yüzük parmağının altındadır.
Türkçe F’de sembollerin yerleri de farklıdır. + işareti 1’in solundaki tuştadır ve Shift ile * yazılır. Çift tırnak Shift ile 2’de, soru işareti ise Shift ile / tuşunda durur. Türkçe Q’da soru işareti Shift ile * tuşundadır. Sembol kılavuzlarını okurken hangi düzene göre anlatıldıklarına bakmak yararlıdır.
Bu farkları bir cümleyi iki klavyede de yazarak deneyebilirsin:
ılık iki çiğ ağaç şekerÖnce Q klavyede kelimeleri yaz, sonra aynı kelimeleri F klavyede yazmaya çalış. Hangi harflerde takıldığını bir yere not et. ı ve i gibi yer değiştiren harfleri ayrıca işaretle. Bu harfleri her gün birkaç kez tekrarladığında, iki düzen arasındaki geçiş çok daha yumuşak olur. Bir hafta sonunda aynı kelimeleri iki klavyede de yazdığında, hangi harflerin artık kendiliğinden geldiğini fark edeceksin.
Hangi düzeni seçmeli?
Türkçe yazıyorsan Q ve F arasında seçim yapman gerekir. Q düzeni çoğu cihazda ayarlarda genellikle varsayılan olarak karşına çıkar. Bu yüzden başlamak için en kolay yol olabilir. Ancak bu, F düzeninin daha az değerli olduğu anlamına gelmez; yalnızca farklı bir öğrenme yolu gerektirdiği anlamına gelir. F düzeninin ise kendine özgü bir mantığı ve bir kullanıcı kitlesi var. Eğer yazı yazma hızını sadece bir ayar değişikliğiyle değil, yeni bir parmak düzeniyle yükseltmek istiyorsan F klavye ilgini çekebilir.
Düzen değiştirmeye karar verirsen, ilk hafta günde yalnızca on dakika ayır. Kısa cümleler yaz, hata yaptığında durmadan düzelt ve hızını ölçmeyi bir süreye bırak. Ellerin yeni düzene alışmaya başladığında yazma süresini uzat. Acele etmek, yeni alışkanlıkların kalıcı olmasını zorlaştırır.
Seçimini yapmadan önce kendine şu soruları sor: Ağırlıklı olarak Türkçe mi yazıyorum, kod mu yazıyorum, yoksa iki dili birden mi? Bir düzen öğrenmek, sadece bir harfin yerini öğrenmek değildir. Kısayollarını, alışkanlıklarını ve parmak hareketlerini de yeniden düşünmen gerekir.
Cihazında düzeni nasıl değiştirirsin
Çoğu işletim sisteminde klavye düzeni, dil ve bölge ayarlarının altında yer alır. Yeni bir düzen eklediğinde, düzenler arasında hızlıca geçmek için dil göstergesini ya da bir kısayolu kullanabilirsin. Ayarlara girmeden önce hangi düzenin aktif olduğunu gösteren simgeyi bir kez incelemek de iyi bir alışkanlıktır.
Sonraki adım
Düzenleri yan yana görmek ve parmak haritalarını incelemek için klavye düzenleri sayfasını açabilirsin. F klavyeye geçmeyi düşünüyorsan, F klavye kursu bu geçişi adım adım yapmanı sağlar. Yeni bir düzen denemeye karar vermeden önce, kendi yazma hızını hız testiyle ölçmek, sonradan ne kadar değiştiğini görmek için iyi bir başlangıç noktası olur. Ölçümünü bir kâğıda yaz ve yeni düzende aynı metni yazarak sonuçları yan yana koy. Böylece hissettiğin değişimi sayıyla da görebilirsin.