Türkçe yazmaya yeni başladığında ya da bilgisayarını kurarken karşına çıkan ilk büyük soru bu olabilir: Q mu, F mi? İki düzen de Türkçe harfleri içerir, ama tuşların dizilişi farklıdır. Bu fark, hangi düzeni öğreneceğini ve gündelik kullanımda hangisini tutacağını etkiler. Gel, iki düzeni yan yana koyup kendi durumuna göre karar verebileceğin bir yol çizelim.
İki düzenin ana farkı
Q ve F klavyeler aynı fiziksel tuş takımını kullanır. Fark, üzerindeki harflerin yerleşiminde. Yani aynı tuşa basarsın ama o tuşta yazılı harf değişir. Bu yüzden bir düzende öğrendiğin alışkanlık diğerinde bir süre sana karşı çalışabilir. Bunu baştan bilmek, kararı kolaylaştırır.
Q düzeni: tanıdık olan
Q düzeninde ev sırası a, s, d, f, g, h, j, k, l, ş ve i harflerinden oluşur. Üst sırada q, w, e, r, t, y, u, ı, o, p, ğ ve ü bulunur. Alt sırada ise < , z, x, c, v, b, n, m, ö, ç ve nokta yer alır.
Q düzeni, İngilizce klavyelerdeki üst sıraya benzediği için tanıdık bir yerleşim sunar. Harflerin çoğu alışık olduğun yerdedir. Bu, İngilizce de yazan biri için geçişi daha kolay hale getirebilir.
Q düzeninin zor kısmı ise noktalı ve noktasız i harfleridir. Noktalı i ev sırasında, ş tuşunun hemen sağında yer alır. Noktasız ı ise üst sırada, sağ orta parmağının altındadır. Bu ikisini ayırmak ilk başta zorlayıcı olabilir. Büyük I ve İ harfleri için de Shift tuşunu birlikte kullanmak gerekir: Shift ile ı büyük I, Shift ile i ise büyük İ olur.
Q düzenini seçersen, ilk günlerde ı ve i harflerini ayırt etmekte zorlanmak çok olağan. Bu karışıklığı çözmek için iki harfi birlikte içeren kısa kelimeler yazabilirsin; örneğin ış, iş, ığ ve iğ gibi. Her seferinde ı için parmağının üst sıraya, i için ev sırasına gittiğini hisset. Birkaç gün sonra bu ayrım kendiliğinden yerleşir.
F düzeni: harf sıklığına göre
F düzeni, Türkçede harflerin ne sıklıkla kullanıldığı temel alınarak tasarlandı. Ev sırası u, i, e, a, ü, t, k, m, l, y, ş ve x harflerinden oluşur. Üst sırada f, g, ğ, ı, o, d, r, n, h, p, q ve w; alt sırada ise < , j, ö, v, c, ç, z, s, b, nokta ve virgül bulunur.
Sol el u, i, e, a üzerinde dinlenir; sağ el k, m, l, y üzerinde. Sol işaret parmağının altındaki a ve sağ işaret parmağının altındaki k tuşlarında çıkıntı vardır. Yani F düzeninde ev sırası, Q düzenindekinden farklı görünür. Bu ilk günler kafanı karıştırabilir, ama düzenin mantığı basit: sık kullanılan harfler parmağının hemen altında olsun.
F düzeninin avantajı, sık kullanılan harflere daha kısa yoldan ulaşmaktır. Bu avantaj ise düzen öğrenildikten sonra fark edilir. İlk haftalarda Q düzeninden gelen biri için yazım daha yavaş hissettirebilir.
F düzenini seçersen, a ve k çıkıntılarını ilk kez hissettiğinde garip gelebilir. Bu normal. Sol işaret parmağını a’ya, sağ işaret parmağını k’ya koyup yazmaya başlamak, düzenin en sağlam başlangıcıdır. Çıkıntıları hissederek başlamak, klavyeye bakmadan yazmanın da ilk adımıdır. Sağ ve sol elin yerlerini bu iki noktadan ölçmek, ilk haftalarda yönünü kaybetmeni önler.
Hangisi sana uygun?
Bu sorunun cevabı büyük ölçüde kimin için yazdığına bağlı. Kendine şu soruları sorarak bir yön bulabilirsin:
- Kullandığın bilgisayarlar hangi düzeni kullanıyor? Ortak kullandığın bilgisayarlarda sık sık düzen değiştirmek yorucu olabilir.
- Çocuğun ya da öğrencilerin hangi düzeni öğreniyor? Aynı düzeni kullanmak, birlikte çalışmayı kolaylaştırır.
- Ağırlıklı olarak İngilizce mi yazıyorsun, yoksa Türkçe mi? İngilizce yazımın çoğunluğu oluşturuyorsa Q düzeninin üst sırası sana daha tanıdık gelebilir.
- Bir kurs ya da öğretmen desteğin var mı? Destek veren kaynağın hangi düzeni anlattığına bakmak iyi bir ipucu olur.
Windows ve macOS’te klavye düzenini ayarlardan ekleyip değiştirebilirsin. Bu sayede bir düzeni ana düzen olarak seçip ihtiyaç duyduğunda diğerine geçebilirsin. Ama başlangıçta tek bir düzene odaklanmak genellikle daha verimlidir. İki düzeni aynı anda öğrenmeye çalışmak, karışıklığa yol açabilir.
Bu soruların cevapları birbiriyle çelişebilir. Evde Q klavye kullanıp işte F ile yazmak zorunda kalabilirsin. Böyle durumlarda, günlük yazımının büyük kısmını hangi ortamda yaptığına bakmak daha doğru bir karar verdirir. Hangi ortamda daha sık yazıyorsan, o düzeni ana düzen olarak seç.
Kendi testini yap
Her iki düzeni on dakika boyunca aynı metinle dene. Ev sırasını düzenin kendi harflerine göre yerleştir ve aşağıdaki satırları yazmaya çalış:
a s d f g h j k l ş i
u i e a ü t k m l y ş xHangi düzende daha rahat hissettiğine, hangisinde daha az hata yaptığına bak. Eğer iki düzende de rahat hissediyorsan, çevrende en çok kullanılan düzeni seçmek pratik bir karar olur. Kararını verdikten sonra en az iki hafta aynı düzende kalmaya çalış. Alışkanlık, düzen değiştirdikçe değil, düzenli çalıştıkça oluşur.
Kararını nasıl netleştirirsin?
Karar vermekte zorlanıyorsan bir kâğıda iki sütun aç. Birinci sütuna Q düzeninin sana sağlayacağı avantajları, ikinciye F düzeninin avantajlarını yaz. Sonra her satırın yanına, bu avantajın günlük kullanımında ne kadar önemli olduğunu not et. Hangi sütun daha uzun ve daha önemli görünüyorsa, muhtemelen o düzen sana daha uygundur. Bu basit yöntem, duyguyla değil kullanımınla karar vermeni sağlar.
Testten çıkan sonuçlara da bak: hangi düzende daha az düzeltme yaptın ve parmaklarını hangisinde daha rahat hissettin? Bu iki ölçüt, ilk haftalarda hızdan daha anlamlıdır, çünkü hız çoğu zaman pratik yapıldıkça sonra gelir.
Q ve F’de en çok karıştırılan yerler
Q ile F arasında geçiş yapan çoğu kişi aynı noktalarda takılır. İki düzeni karşılaştırırken bu noktalara ayrıca bakmak işini kolaylaştırır.
Noktalı i ve noktasız ı
Q düzeninde iki i harfi birbirinden uzak durur. Noktalı i ev sırasında, ş tuşunun sağında yer alır. Noktasız ı ise üst sırada, sağ orta parmağın altında bulunur. F düzeninde ı üst sırada, sol işaret parmağının altındadır; i ise ev sırasında, sol yüzük parmağının altında durur. Yani iki düzende de ı ile i arasındaki mesafe farklıdır. Yazarken hangi i harfini kastettiğini düşünmek, parmağını doğru tuşa yönlendirmene yardım eder.
Ğ ve Ü
Ğ ve ü harfleri iki düzende de farklı yerlerde durur. Q düzeninde ğ ve ü, üst sıranın sağ ucunda, p’nin yanındadır. F düzeninde ise ğ üst sırada, f ve g’nin yanında; ü ise ev sırasında yer alır. Türkçe metinlerde sık karşılaşılan bu harfler için her iki düzende ayrı alıştırma yapmak geçişi hızlandırır.
Büyük harf ve Shift
Büyük harf yazarken Shift tuşunu karşı elin serçe parmağıyla kullanmak iyi bir alışkanlıktır. Bu kural iki düzende de aynıdır. Shift ile ı büyük I, Shift ile i ise büyük İ verir. Bu iki çifti ayrı bir alıştırma olarak çalışmak, yazarken en çok zorlanılan noktalardan birini çözmeye yardım eder.
Bir hafta sonra ne fark edersin?
Düzeni seçtikten sonra ilk haftada en çok zorlanacağın şey, parmaklarının eski alışkanlığa dönmesi olabilir. Yazarken yanlış düzenin harflerine uzanmak normaldir ve bu geçişin bir parçasıdır. Hatalarını not ettiğinde, hangi harflerde takıldığını görürsün. İkinci haftaya doğru bu harfler ayrı bir liste olur ve üzerinde çalışmak kolaylaşır.
Üçüncü haftadan sonra çoğu kişi en sık kullandığı harflerin yerini bilmeye başlar. Bu noktada düzen, bakmadan yazmanın temelini oluşturmaya başlar. Yine de iki düzeni aynı anda kullanmaya kalkmamak, yeni alışkanlığın daha hızlı yerleşmesini sağlar.
Bir de iki düzen arasında geçiş yaparken acele etme. Yeni düzende birkaç satırı yavaşça yazmak, eski alışkanlığın yerini almasını sağlar. Hata yaptığında kendine kızmak yerine, hangi harfte takıldığını bir yere not et. Bu kısa notlar, iki düzen arasındaki farkları kendi gözünle görmene yardım eder.
Son bir not: iki düzenden birini seçtikten sonra diğerine olan merakın, öğrenmeni engellemesin. İstersen ilerleyen aylarda ikinci düzeni de öğrenebilirsin; ama önce seçtiğinde rahat ve akıcı yazabildiğinden emin ol.
Sonraki adım
Q düzenini seçtiysen Q klavye kursu ile başlayabilirsin. F düzenini tercih ettiysen F klavye kursu doğrudan sana uygun olur. Tuşların yerleşimini görsel olarak incelemek için klavye düzenleri sayfasına bakabilirsin. Düzenin nasıl ortaya çıktığını merak edersen F klavyenin hikâyesi yazısı iyi bir devam olur.