WPM nedir, nasıl hesaplanır?

Klavyede hız ölçmeye başladığında ilk karşılaştığın kısaltma muhtemelen WPM olur. Testi bitirirsin, ekranda “52 WPM” yazar ve bu sayının iyi mi kötü mü olduğunu, neyi ölçtüğünü bilmezsin. Aşağıda WPM’in ne anlama geldiğini, nasıl hesaplandığını ve kendi ilerlemeni takip etmek için hangi sayılara bakman gerektiğini adım adım göreceksin. Sonunda da kendi ilk ölçümünü yapabileceksin.

WPM ne anlama geliyor?

WPM, “words per minute” kısaltmasıdır ve Türkçeye “dakikada kelime” diye çevrilebilir. Yani bir dakikada kaç kelime yazdığını gösterir. Ama hız ölçümlerinde “kelime” kavramı günlük dildekinden biraz farklıdır. Standart olarak beş karakter tek bir kelime sayılır ve boşluklar da karakter olarak hesaba girer.

Bu kuralın nedeni, farklı metinleri adil biçimde karşılaştırabilmektir. “ve” ile “uygulama” aynı kelime sayılırsa ölçüm bir anlam taşımaz, çünkü kısa kelimelerden oluşan bir metin kolayca daha hızlı görünür. Beş karakteri tek kelime kabul edince herkes aynı ölçüye oturur.

Süre tarafında da benzer bir mantık vardır. Hız testleri genellikle sabit bir süre üzerinden çalışır: on beş, otuz, altmış ya da yüzyirmi saniye gibi. Dakikaya çevirmek için süreyi 60’a bölersin. Yani 15 saniye, 0,25 dakikadır. Bu sayede farklı süreli testler de aynı birime, dakikada kelimeye dönüşür. Kısa testler çok hızlı bir patlamayı yakalar, uzun testler ise dayanıklılığını gösterir. İkisini karşılaştırırken bunu akılda tut.

Örneğin “merhaba dünya” ifadesi, aradaki boşlukla birlikte 13 karakterdir. Bu da yaklaşık 2,6 kelime eder. Bir hız testinde yüzlerce karakter yazdığında, bu hesap otomatik olarak yapılır ve sonuç sana kelime cinsinden gösterilir.

Brüt WPM nasıl hesaplanır?

Brüt WPM (gross WPM), yazdığın tüm karakterleri sayar. Doğru ya da yanlış fark etmez. Hesap iki adımdan oluşur:

• Yazdığın toplam karakter sayısını 5’e böl. Bu sana kelime sayısını verir.
• Bu kelime sayısını geçen dakikaya böl.

Diyelim ki bir dakikada 300 karakter yazdın. 300 / 5 = 60 kelime ve 60 / 1 = 60 brüt WPM eder. Süre bir dakikadan farklıysa, önce süreyi dakikaya çevirmek gerekir. Otuz saniye, 0,5 dakikadır. Bu durumda 150 karakterlik bir yazı 150 / 5 = 30 kelime eder ve 30 / 0,5 = 60 brüt WPM verir.

Hatalı yazdığın karakterler de bu toplama girer. Brüt WPM, ham tempoyu görmek için faydalıdır. Ama tek başına bakıldığında yanıltıcı olabilir, çünkü hızlı ama dağınık yazan biri olduğundan iyi görünür.

Net WPM: hatalar hesaba katılır

Net WPM, düzeltmediğin hatalar düşüldükten sonra kalan hızdır. Kabaca formül şöyledir:

Net WPM = Brüt WPM - (düzeltilmemiş hata sayısı / dakika)

Diyelim ki brüt WPM’in 60, bir dakikadaki düzeltilmemiş hatan da 4. Net WPM 60 - 4 = 56 olur. Yani kalan hatalar sonucu düşürür. Çoğu hız testi aracı, yanlış yazıp backspace ile düzelttiğin karakterleri net hesaba dahil etmez. Ama farklı araçlar hesabın ayrıntılarında küçük farklar kullanabilir, bu yüzden sonucu okurken hangi değerin öne çıkarıldığına bakmak iyi bir alışkanlıktır.

Gerçek kullanımda net WPM daha dürüst bir göstergedir. Mesajını, raporunu ya da kodunu gönderdiğinde içinde kalan yazım hataları işini bozar. Hatayı sonradan bulup düzeltmek zaman alır ve bu zaman ilk ölçümde görünmez. Bu yüzden net WPM, gerçekten kullanabildiğin hıza daha yakındır.

Doğruluk ve tutarlılık

Doğruluk (accuracy), yazdığın karakterlerin yüzde kaçının doğru olduğunu gösterir. 200 karakterden 190’ı doğruysa doğruluk 190 / 200 = 0,95, yani yüzde 95’tir.

Doğruluğu düşük biri hızlı görünebilir, ama her hatayı fark edip düzeltmek için durur. Bu duraklamalar ritmi bozar ve akışı kırar. Bu yüzden doğruluk ile net WPM’i birlikte okumak en sağlıklısıdır. İkisi birlikte yükseliyorsa gerçek ilerlemen var demektir.

Tutarlılık ise hızının ne kadar dengeli olduğunu gösterir. Tek bir ölçüm, o anki bir fotoğraftır. Testin başında çok hızlı, sonunda yorgunlukla yavaş yazmak, ortalamayı olduğundan farklı gösterebilir. Hız testinde sonuç kartında saniye bazlı bir çizgi grafik de görürsün. Çizgi, hangi anlarda hızlandığını ve yavaşladığını gösterir. Hataların yapıldığı noktalar da ayrıca işaretlenir. Örneğin hatalar hep metnin sonunda toplanıyorsa, sorun büyük ihtimalle yorgunluktur, tekniğin değil.

Türkçe metinlerde WPM neden düşük görünür?

Türkçe kelimeler eklerle uzayabilir. Aynı anlamı taşıyan bir cümle, Türkçede daha uzun kelimelerle kurulabilir. Beş karakter kuralı uygulandığında, Türkçe bir metinde kelime sayısı daha az çıkar ve WPM de düşük görünür. Bu, senin yavaş olduğun anlamına gelmez. Kendi ölçümlerini karşılaştırırken hep aynı dili ve benzer uzunlukta metinleri kullanmak daha adil olur.

Sonucu doğru okumak

Sonuç ekranındaki sayılara bakarken üç yanlış anlamaya dikkat et.

“Daha çok kelime, her zaman daha iyi demek”

Hız önemlidir, ama hızlı bir hata yağmuru işine yaramaz. Bir sonucu kutlamadan önce net WPM’e ve doğruluğa birlikte bak.

“Brüt WPM gerçek skordur”

Brüt WPM ham tempoyu gösterir. Ama gerçekten kullanabildiğin hıza daha yakın olan sayı net WPM’dir. İkisini de kaydet, fakat karar verirken net olana bak.

“Tek bir test her şeyi anlatır”

Yazma hızın gün içinde ve günden güne değişebilir. Uykun, ruh halin, hatta seçtiğin metnin zorluğu sonucu etkiler. Birkaç ölçümün ortalamasına bakmak çok daha doğru bir fikir verir.

Kısaca sonucu okurken şu sırayı izleyebilirsin: önce net WPM’e bak, sonra doğruluğa, en sonunda birkaç ölçümün eğilimine. Eğilim yukarı gidiyorsa pratiğin işe yarıyor demektir.

Diyelim ki bir öğrenci ilk testinde brüt 40 WPM ve yüzde 89 doğruluk aldı. Net WPM’ini hesaplayınca çok sayıda düzeltilmemiş hata gördü. Üç hafta boyunca yalnızca doğruluğa odaklandı ve her cümleyi bitirmeden kontrol etti. Üçüncü haftada brüt sayısı biraz düştü, ama net WPM ve doğruluk belirgin biçimde yükseldi. Bu örnek, en önemli sayının en yüksek brüt değer olmadığını gösteriyor. Asıl önemli olan, gerçekten temiz yazabildiğin hızdır.

Kendi ilk ölçümünü yap

Bir not uygulaması ya da kâğıt kullan. Aşağıdaki cümleyi bir dakika boyunca, mümkün olduğunca hatasız yazmaya çalışarak tekrar tekrar yaz:

Sabah erken kalktım, kahvemi içtim ve klavyenin başına oturdum.

Bir dakika sonunda yazdığın tüm karakterleri say, boşlukları da dahil et. Sayıyı 5’e böl. Bu sonuç brüt WPM’in olur. Sonra düzeltmediğin hataları say ve net WPM’i hesapla. İki sayıyı bir yere not et. Bir hafta sonra aynı metinle tekrar dene. Aradaki fark, pratiğinin gerçek etkisini gösterir.

Ölçüm yaparken birkaç küçük ayrıntı sonucu büyük ölçüde etkiler. Metni her seferinde aynı tutmak, ölçümler arasındaki farkı gerçek bir ilerlemeye bağlamanı sağlar. Ayrıca ölçümü sabit bir yerde, sabit bir oturuşla yapmak da önemlidir. Bir gün dizüstü bilgisayarda, bir gün masada, bir gün de telefonda test yaparsan, sonuçlar değil koşullar değişir. Son olarak, ilk birkaç saniyede acele etme. Testin başında hızlı yazıp sonra yavaşlamak ortalamayı yanıltır. Her ölçümde aynı şekilde ısın ve kendi temponun dengesini bul.

Ölçümlerini nasıl kaydetmelisin

Her ölçümü kısa bir kayıtla not et: tarih, süre, brüt WPM, net WPM ve doğruluk. Birkaç hafta sonra bu kayıt, tek bir sonuçtan çok daha fazlasını anlatır. Örnek bir kayıt şöyle görünebilir. Buradaki rakamlar yalnızca bir biçimi göstermek için yazıldı:

Tarih       Süre    Brüt   Net    Doğruluk
Pazartesi   60 sn   38     34     %91
Perşembe    60 sn   41     38     %93

Bu örnekte hem brüt hem net sayı yükselmiş, doğruluk da artmıştır. Bu olumlu bir ilerlemedir. Bu tür bir ilerleme bazen yalnızca doğru yönde küçük bir adım gibi görünür, ama uzun vadede sağlam bir temel oluşturur. Ama bir gün brüt sayı yükselirken doğruluk düşerse, o günkü pratiğin hızı öne alıp dikkati ihmal etmiş olabilir. Böyle bir durumda bir sonraki pratiğinde doğruluğa geri dön ve notuna bu farkı yaz. Hızlı bir düşüş ya da yükseliş için hemen sonuç çıkarma. İki üç ölçüm sonunda eğilimi görmek, tek bir günün ruh halinden çok daha güvenilirdir.

Kayıt tutmanın bir başka faydası da, sonuçları yorumlarken kendini kandırmanı engellemesidir. Ayrıca her kayda kısa bir not düşmek, o gün neyin farklı olduğunu hatırlamanı sağlar. Yorgun bir günde ya da yeni bir klavyeyle yapılan ölçüm, sonucu açıklayan bir bağlamla birlikte okunmalıdır. Aklında kalan iyi bir gün ile gerçek ortalama aynı şey değildir. Notlar, hangisinin gerçekten doğru olduğunu gösterir.

Sonraki adım olarak hız testini aç ve ilk sonucunu kaydet. Sıfırdan başlıyorsan kurslar sayfasındaki düzen, hızı zorlamadan doğruluğu öne çıkaran adımlarla ilerler. Sonuç kartındaki her sayının ne anlama geldiğini merak edersen, hız testi sonuçlarını okumak yazısına göz atabilirsin.