Kod sayfasına ilk kez baktığında harflerden çok noktalama işaretleri göze çarpar: parantezler, köşeli ayraçlar, eşittir işaretleri, tırnaklar ve noktalı virgüller. Bu sembollerin her biri belirli bir iş yapar ve sık tekrarlanır. Bu yazıda kodda en çok karşılaşacağın sembolleri, ne işe yaradıklarını ve Türkçe Q ile Türkçe F düzenlerinde nasıl yazılacaklarını bir arada göreceksin.
Kodda sembolleri tanımak, onları doğru yazmaktan önce gelir. Bu yüzden önce ne işe yaradıklarını, sonra klavyede nasıl yazıldıklarını ele alacağız. Her bölümde kısa bir kod örneği ve bir yazma alıştırması var; örnekleri yavaşça yaz.
Parantezler: ( ) [ ] { }
Parantezler çoğu programlama dilinde üç farklı işte karşımıza çıkar. Yuvarlak parantez fonksiyon çağrılarında ve gruplamada kullanılır. Köşeli parantez listelerde ve dizilerde eleman seçmek için kullanılır. Süslü parantez ise bir blok ya da nesne tanımlamak için kullanılır.
sayilar = [10, 20, 30]
print(sayilar[0])Bu örnekte köşeli parantezler listeyi tanımlar ve dizin verir. Yuvarlak parantezler ise print çağrısına verilen değeri sarar. JavaScript’te süslü parantezler bloklarda sıkça görülür:
if (puan > 10) {
console.log("Harika");
}Türkçe Q’da ( Shift+8 ile, ) Shift+9 ile yazılır. [ ve ] ile süslü parantezler ise AltGr ile yazılır. Bu yüzden parantez yazarken Shift ile AltGr’ı karıştırmamak önemlidir. Hangi sembolü istediğini önce zihninde netleştir, sonra tuşa uzan.
Parantez çiftlerini okumak
Parantezler iç içe geldiğinde okumak zorlaşır. Şu örneğe bak:
sayilar = [10, 20, 30]
print(len(sayilar) * (sayilar[0] + 1))Köşeli parantezler sayilar[0] ile ilk elemanı alır. İç taraftaki yuvarlak parantez artı işlemini gruplar, dıştaki ise print çağrısını sarar. Okurken parantezleri içten dışa doğru say; hangi çiftin hangi işe ait olduğunu bu şekilde bulursun.
Eşittir, artı ve alt çizgi
Eşittir işareti kodda genellikle bir değeri bir isme atamak için kullanılır. Karşılaştırma yaparken ise çift eşittir, yani iki kez yazılır. Bu fark, yeni başlayanların en sık yaptığı hatalardan biridir. Artı işareti toplama ve metin birleştirme için, alt çizgi ise uzun isimleri okunur kılmak için kullanılır.
en_yuksek_puan = 120
if en_yuksek_puan == 120:
print("Rekor")Türkçe Q’da eşittir Shift+0 ile, alt çizgi Shift+- ile, artı işareti ise Shift+4 ile yazılır. Bu üç sembolü aynı alıştırmada birlikte çalışmak, Shift’i düzenli kullanma alışkanlığı kazandırır.
Atamayı yeniden okumak
Atama işlemi bazen şaşırtıcıdır. toplam = toplam + 5 satırı matematikte imkânsız görünür, ama kodda bir ifadeyi okumak demektir: sağdaki değer hesaplanır ve sonucu soldaki isme yazılır. Bu yüzden eşittir işaretini “eşit” diye değil, “şuna ata” diye okumak daha doğru olur.
Tırnaklar, noktalı virgül ve iki nokta
Tırnak işaretleri metinleri tanımlar. Çift ve tek tırnak birçok dilde birbirinin yerine geçebilir, ama bir metin hangi tırnakla açıldıysa aynı türle kapatılmalıdır. Noktalı virgül birçok dilde ifadenin sonunu gösterir. Python’da genellikle gerekmez, ama C ve JavaScript’te sık görülür. İki nokta üst üste ise Python’da bir bloğun başladığını işaret eder.
#include <stdio.h>
int main(void) {
printf("Merhaba\n");
return 0;
}Bu C örneğinde köşeli parantezli include satırı, parantezler, süslü parantezler, tırnaklar ve noktalı virgüller bir arada. Hepsini tek seferde değil, parça parça yazarak alışmak daha kolaydır.
Türkçe Q’da noktalı virgül Shift+, ile, iki nokta üst üste Shift+. ile yazılır. Çift tırnak, 1 tuşunun solundaki tuştur; tek tırnak ise Shift+2 ile yazılır.
Tırnak ve kaçış karakteri
Metnin içinde tırnak kullanmak istediğinde, tırnağın önüne ters eğik çizgi koyarsın. Buna kaçış karakteri denir:
print("Ayşe dedi ki: \"Merhaba\"")Bu satırda dıştaki tırnaklar metni açar ve kapatır; içteki ters eğik çizgili tırnaklar ise metnin parçası olur. İlk kez karşılaştığında yapı karmaşık görünebilir, ama tırnağı ve ters eğik çizgiyi birlikte bir sembol gibi düşünürsen mantık netleşir.
Türkçe Q ve F’te hızlı tablo
Aşağıdaki tablo, kodda en sık kullandığın sembollerin iki düzendeki karşılığını gösterir:
| Sembol | Türkçe Q | Türkçe F |
|---|---|---|
( |
Shift+8 | Shift+8 |
) |
Shift+9 | Shift+9 |
[ |
AltGr+8 | AltGr+8 |
] |
AltGr+9 | AltGr+9 |
{ |
AltGr+7 | AltGr+7 |
} |
AltGr+0 | AltGr+0 |
= |
Shift+0 | Shift+0 |
_ |
Shift+- | Shift+- |
" |
1’in solundaki tuş | Shift+2 |
' |
Shift+2 | Shift+7 |
\ |
AltGr+* | AltGr+/ |
| |
AltGr+< | AltGr+- |
Tabloyu bir kez oku, sonra kod yazarken sembolleri hatırlamaya çalış. Her hafta birkaç satır tekrar yazmak, tabloyu ezberlemekten daha etkilidir.
Tabloyu iki gruba ayırarak düşünmek işini kolaylaştırır. ( ve ) iki düzende de Shift+8 ve Shift+9 ile yazılır; [ ] { } ise iki düzende de AltGr ile yazılır. Yani tablo büyük ölçüde Shift ile yazılanlar ve AltGr ile yazılanlar diye ikiye ayrılır. Bu ayrım, yeni bir sembolle karşılaştığında hangi kombinasyonu deneyeceğini tahmin etmeni sağlar.
Kısa bir yazma alıştırması
Aşağıdaki satırı yazarken her sembolü yüksek sesle söyle:
( ) [ ] { } = _ " ' ; :Sonra küçük bir sözlük yaz. Bu kod hem köşeli parantez, hem süslü parantez, hem iki nokta, hem de tırnak içerir:
puanlar = {"Ayşe": 12, "Ali": 9}
for isim, puan in puanlar.items():
print(isim, puan)Kodu çalıştırmadan önce satırları gözle kontrol et: açılan her parantezin bir kapanışı var mı? Bu kontrol alışkanlığı, düzeltme süresini ciddi biçimde kısaltır.
Alıştırmadan sonra tek bir şeyi kontrol et: açılan her tırnağın kapandığını, her parantezin eşleştiğini. Bu kontrolü gözle yapmak ilk haftalarda zaman alır. Ama her seferinde aynı sırayla kontrol ettiğinde hataları fark etme hızın artar.
Kısa bir kod parçasını hücre hücre yazmak
Uzun bir satırı tek seferde yazmaya çalışmak yerine onu parçalara böl. Önce değişken adını yaz, sonra eşittir işaretini, sonra değeri. Her parçadan önce bir sonraki sembolün hangi tuşta olduğunu bir an düşün. Bu, satırın tamamını tek hamlede yazmaktan daha az hata üretir ve zamanla parçalar birleşip tek bir refleks hâline gelir.
Sık yapılan hatalar
Parantezleri tek tek unutmak
Bir parantez açıp kapatmayı unutmak kodda en yaygın hatalardan biridir. Bunu önlemek için önce çifti yaz, sonra içini doldur. Yani önce ( ) ya da [ ] yaz, imleç ortada kalsın, sonra içeriği ekle.
Eşittir ile çift eşittiri karıştırmak
Atama için = kullanılır, karşılaştırma için ==. Bu iki işareti ayırt etmeden yazmak, kodun beklenmedik biçimde çalışmasına yol açabilir.
Yanlış Shift ya da AltGr
Türkçe klavyede ( ile [ farklı tuş kombinasyonlarıyla yazılır. Yanlış tuşa basarsan sembol değişir, ama kod hemen hata vermeyebilir. Yazdığın her parantezi gözle kontrol et.
Girintiyi karıştırmak
Python’da girinti bir söz diziminin parçasıdır ve aynı bloktaki satırların girintisi eşit olmalıdır. Girinti, iki nokta üst üste ile birlikte çalışır: if satırının sonundaki iki nokta, altındaki bloğun başlayacağını söyler. Girintiyi tutarsız bırakırsan kod hata verir. Yazdıktan sonra iki noktanın yerini ve satır başlarını birlikte kontrol et.
Bir sembolü yanlış yazdığında en hızlı çözüm çoğu zaman kodun tamamına değil, o satıra bakmaktır. Hatalı satırı kopyalayıp küçük bir deneme dosyasında yeniden yaz. Böylece hem sembolü düzeltirsin, hem de hangi tuşta takıldığını not edebilirsin.
Kodun kendisi de bir geri bildirim kaynağıdır. Bir sembolü doğru yazdığında kod çalışır ve beklediğin çıktıyı verir. Yanlış yazdığında ise çoğu zaman bir hata mesajı alırsın. Bu mesajı bir öğretmen gibi kullan: satır numarasına ve mesajdaki sembole bak, sonra yalnızca o noktayı düzelt.
Sıradaki adım
Sembolleri gerçek kodla birlikte çalışmak için JavaScript kursuna ya da C kursuna göz atabilirsin; ikisi de bu sembolleri sık kullanır. Shift kullanımını önceden toparlamak istersen Shift tuşunu doğru kullanmak yazısını oku. Klavye düzeninin tamamını görmek için klavye düzenleri sayfasına geç.