Python öğrenmeye başlayan çoğu kişi mantığa geçmeden önce klavyeyle uğraşır. Kodu doğru yazdığını düşünürsün, çalıştırırsın ve bir hata mesajıyla karşılaşırsın. Sorun çoğu zaman tek bir eksik iki nokta, yanlış bir alt çizgi ya da satır başındaki fazladan bir boşluktur. Bu yazıda Python’un her gün senden istediği dört şeyi ele alıyoruz: iki nokta, alt çizgi, girinti ve parantez çiftleri. Her biri için tuşun yerini, rahat yazmanın yolunu ve hemen deneyebileceğin kısa bir alıştırmayı göreceksin. Örneklerde Türkçe Q klavyeyi esas alıyoruz.
İki nokta: blokların başladığı yer
Python’da if, for, while ya da def ile başlayan her satır, altına girintili bir blok açtığını iki noktayla bildirir. İki nokta unutulursa program hiç çalışmaz. Hata mesajı bazen sorunun olduğu satırdan biraz sonrayı gösterdiği için aramak da zaman alabilir.
def selamla(isim):
print("Merhaba,", isim)
for sayi in range(3):
print(sayi)Türkçe Q klavyede iki nokta, nokta tuşuna Shift ile birlikte basılarak yazılır. Nokta tuşu sağ yüzük parmağının altındadır. Shift’i ise karşı elin serçe parmağıyla basarsın, yani bu durumda sol serçe. Önce bu hareketi ellerine öğretmeye odaklan: sol serçe Shift’te, sağ yüzük nokta’da. Birkaç gün boyunca her gün on kez tekrarladığında hareket kendiliğinden gelmeye başlar.
İki noktanın bir de devam eden kelimeleri var: else, elif, try ve except gibi kelimeler de iki noktayla biter. Bu kelimeleri yazarken iki noktayı unutmak sık görülen bir hatadır. Aşağıdaki küçük örnekte her blok başlığının sonunda iki nokta olduğunu görebilirsin.
sayi = 7
if sayi % 2 == 0:
print("Çift")
else:
print("Tek")Alıştırma olarak yukarıdaki programı yaz. Sonra def satırının sonundaki iki noktayı bilerek sil ve programı çalıştır. Hata mesajını dikkatlice oku, hatanın hangi satırda olduğunu bul. İki noktayı geri koyup bir kez daha çalıştır. Bu küçük deney, iki noktanın neden bu kadar önemli olduğunu okumaktan daha kalıcı biçimde öğretir.
Alt çizgi: boşluk yerine
Python’da değişken adlarının içinde boşluk olamaz. ilk puan yazarsan Python bunu iki ayrı şey gibi okur ve hata verir. Kelimeleri ayırmak için alt çizgi kullanılır. Bu yazım biçimine snake_case denir ve Python dünyasında değişkenler ile fonksiyonlar için en yaygın stil budur.
ilk_puan = 10
ikinci_puan = 25
toplam_puan = ilk_puan + ikinci_puan
print("Toplam:", toplam_puan)Türkçe Q klavyede alt çizgi, Shift ile tire tuşuna basılarak yazılır. Tire tuşu, 0’ın sağındaki tuşlarla birlikte sağ serçe parmağının bölgesindedir. Yani alt çizgi, klavyenin sağ kenarında yapılan küçük bir yolculuktur. Bu yolculuğu her seferinde ellerini ev sırasına geri getirerek bitir. Aksi halde yazı hızın düşer ve sağ elin sürekli uzakta kalır.
Bir noktaya daha dikkat et: değişken adlarını İngiliz alfabesindeki harflerle, rakamlarla ve alt çizgiyle yaz. Python 3 ı, ğ ya da ş gibi harflere izin verir, ama kodunu başkalarıyla paylaştığında ya da farklı ortamlarda çalıştırdığında sorun çıkarabilir. Bu yüzden Türkçe harfleri ad olarak kullanmaktan kaçın, açıklamalarda ise rahatça kullan.
Sabit bir değer için yazım biçimi biraz farklıdır: değerin adı büyük harflerle yazılır ve kelimeler alt çizgiyle ayrılır, örneğin MAKS_PUAN = 100. Bu, okuyan kişiye “bu değer değişmemeli” mesajını verir. Yani alt çizgi yalnızca bir yazım kolaylığı değil, kodu okuyanlara bir şey anlatma yoludur.
Alıştırma olarak üç değişken tanımla: ilk_puan, ikinci_puan ve toplam_puan. İlk iki değişkene birer sayı ver, üçüncüsünü ikisinin toplamı yap ve ekrana yazdır. Her alt çizgiyi yazarken sesli olarak söyle. Kulağa biraz garip gelebilir, ama dikkatini tuşa vermeni sağlar. Sonra değişkenlerden birinin adını bilerek yanlış yaz ve Python’un bu hatayı nasıl bildirdiğine bak. Adını düzelttikten sonra aynı hatayı bir daha yapmamak, bu küçük deneyin asıl kazancıdır.
Girinti: boşluk mu, Tab mı?
Python, bloklarını süslü parantezle değil girintiyle belirler. Bu yüzden satır başındaki boşluklar programın bir parçasıdır. Python’un resmi stil rehberi olan PEP 8, her girinti düzeyi için dört boşluk önerir. Çoğu kod düzenleyicisi Tab tuşuna basıldığında bunu otomatik olarak dört boşluğa çevirir, ama bu ayarı kendin kontrol etmen iyi olur. Aynı dosyada Tab ile boşluğu karıştırırsan Python TabError hatası verir.
Klavyede Tab tuşu sol serçe parmağının bölgesindedir. Boşluk tuşuna ise iki başparmağınla basarsın. Her girinti düzeyi için boşluk tuşuna dört kez basmak yerine, editörün Tab tuşunu dört boşluğa çevirmesini sağlamak çok daha pratik bir çözümdür.
def bolum_goster(baslik):
print("---", baslik, "---")
for i in range(2):
print("satir", i + 1)
bolum_goster("Girinti")Bu programda fonksiyonun gövdesi dört boşluk, döngünün içindeki satır ise sekiz boşluk girintilidir. Alıştırma için print("satir", i + 1) satırının başına bir boşluk fazla ekle ve programı çalıştır. Büyük ihtimalle IndentationError görürsün. Bu hata sana kodun yapısının ne kadar önemli olduğunu gösteren bir ipucudur. Hatayı düzelttikten sonra programı iki kez üst üste çalıştırıp çıktının aynı olduğunu kontrol et.
Girinti sorunlarında editörün yardımı büyüktür. Çoğu düzenleyicide boşlukları nokta olarak gösteren bir görünüm ayarı bulunur. Bu ayar, bir satırın neden kaydığını hemen gösterir. Bir satırın neden hata verdiğini anlamakta zorlanıyorsan, o satırın başındaki boşluk sayısını bu şekilde kontrol et.
Parantez ve tırnak çiftleri
Python’da veri yazarken yuvarlak, köşeli ve süslü parantezler sık kullanılır. Fonksiyon çağrıları ( ) ile yazılır, listeler ve indeksleme [ ] ile, sözlükler { } ile. Metinler de tırnak içine alınır. Çoğu satırda birkaç çift birden bulunur, bu yüzden parantez yazma becerisi günlük Python çalışmasının büyük bir kısmıdır.
Türkçe Q klavyede ( ve ) Shift ile 8 ve 9 tuşlarında durur. [ ve ] ile { ve } AltGr ile yazılır. AltGr, sağ Alt tuşudur ve sağ başparmağınla basılır. Çift tırnak (") ise 1’in solundaki tuştadır. Bu hareketleri her gün birkaç kez tekrarladığında, el bu sembolleri bakmadan bulmaya başlar.
Bu semboller arasındaki en büyük fark, hangisinin Shift gerektirdiği ve hangisinin AltGr gerektirdiğidir. Yuvarlak parantezlerde Shift yeterlidir, köşeli ve süslü parantezlerde ise AltGr devreye girer. Bu ayrımı bir kez öğrendiğinde, yazarken hangi tuşa uzanacağını düşünmek zorunda kalmazsın.
ogrenci = {"ad": "Elif", "sinif": 7}
notlar = [90, 85, 77]
print(ogrenci["ad"], len(notlar))Bu üç satırda süslü parantez, köşeli parantez, yuvarlak parantez ve tırnak çiftleri bir arada. Alıştırma olarak kodu önce bakmadan yazmayı dene, sonra karşılaştır. Kodu ilk kez yazarken bir kâğıda değil, doğrudan düzenleyiciye yaz. Böylece klavyeyle kurduğun bağ, gerçek çalışma ortamında da kendini gösterir. Birden fazla açılış sembolü yazdıktan sonra kapanışları sırayla eklemeyi dene. Bazı editörler açılış parantezini yazdığında kapanışı otomatik ekler. Bu kolaylık işini hızlandırır, ama kapanışı kendin yazabildiğini bilmek de önemlidir. Aksi halde fazladan eklenen sembolleri silmek için zaman harcarsın.
İç içe geçmiş parantezlerde ise her açılışı kapanışıyla eşleştirmek kolaylaşır. Önce en içteki çifti yaz, sonra dış çifti etrafına ekle. Bu sıra, uzun ifadelerde sık yapılan parantez hatalarını azaltır.
Günlük pratik planı
Bu dört alışkanlığı günde on dakikalık kısa bir çalışmayla geliştirebilirsin. Haftada bir uzun seans yapmak yerine her gün kısa pratik yapmak çok daha etkilidir. Her gün tek bir konu seç: pazartesi iki nokta, salı alt çizgi, çarşamba girinti, perşembe parantez. Önce o konuyla ilgili üç kısa satır yaz, sonra küçük bir program kur. Hata alırsan nedenini önce kendin bulmaya çalış. Hatanın nedenini kendi bulduğunda, öğrendiğin şey çok daha kalıcı olur.
Hata mesajını okumak da ayrı bir beceridir. Python hata mesajlarında en alt satır genellikle hatanın türünü ve kısa açıklamasını verir. Üstteki satırlar ise hatanın hangi dosyada ve hangi satırda oluştuğunu gösterir. İki bilgiyi birlikte okumak, hatayı çözmenin en hızlı yoludur.
Genel yazma hızını görmek için hız testini kullanabilirsin. Python’a özgü sembol pratiği için ise sitedeki Python derslerine dön. Hız ve doğruluk birlikte ilerler. Yeni bir sembol hâlâ yabancı geliyorsa yavaşla. Önce doğru yazmaya odaklan, hız zamanla kendiliğinden gelir.
Hafta sonunda kendine küçük bir ölçüm yap: beş dakika boyunca kısa bir program yaz ve yaptığın hataları say. Bir sonraki hafta aynı ölçümü tekrarla. Hata sayısının düşmesi, ilerlediğinin en somut kanıtı olur.
Sonraki adım
Bu alıştırmalarda rahat hissettiğinde Python kursuna geçebilirsin. Kurs, sembolleri ve girintiyi gerçek kod bağlamında tekrar tekrar kullanmanı sağlar. Kursa başlamadan önce Python kursuna göz atabilir, klavyeni günlük olarak ölçmek için hız testini çalıştırabilirsin. Sembollerle ilgili daha fazla örnek için kodda en çok kullanılan semboller yazısını okumayı unutma.