Türkçe yazarken ğ, ş, ı ve İ harfleri çok sık geçer. Ama bu harflerin Q ve F klavyelerde yerleri farklıdır ve bazıları, özellikle ı ile i, ilk bakışta karıştırılabilir. Aşağıda her harfi nerede bulacağını, hangi parmağının uygun olduğunu ve noktalı ile noktasız i arasındaki farkı nasıl kavrayacağını göstereceğim. Sonunda kısa bir alıştırma ile tuşları hızla yerine oturtabilirsin.
Neden bu dört harf zor?
Bu harfleri zor kılan şey, yazarken akla gelen ilk tuşun çoğu zaman yanlış olmasıdır. Türkçe bir metinde ş ve ğ harfleri, İngilizce düzende hiç bulunmayan tuşlara karşılık gelir. Üstelik ı ile i, aynı harfin iki farklı biçimi gibi görünse de klavyede tamamen ayrı tuşlardır. Bunları düzenli bir şekilde öğrenmezsen, yazı hızlandıkça hata sayın da artar.
İyi haber şu: Tuşların yerleri sabittir ve bir kez öğrendiğinde beynin ve parmakların bu düzene hızla alışır. Önemli olan, her harfi tek başına ezberlemek yerine konumunu parmaklarınla birlikte hatırlamaktır.
Q klavyede Türkçe harfler
Q klavyenin üst sırasında ğ ve ü harfleri, sağ tarafta yer alır. ğ, üst sıranın en sağında, p tuşunun sağındadır ve sağ serçe parmağıyla basılır. Serçe parmağın bu tuşu kolayca bulmalı, çünkü sağ elin tüm sağ tarafı bu parmağa düşer.
ş harfi, ev sırasında, l tuşunun sağındadır. Sağ serçe parmağınla basılır. Parmağını ev sırasına koyduğunda bu tuşa doğal olarak uzanır, bu yüzden ş öğrenmek genellikle ğ’den daha kolaydır.
ı ve i
Q klavyede ı harfi üst sırada, sağ orta parmağın altındadır. Bu konum, I harfinin yerine denk gelir. Sağ orta parmağını üst sıraya kaldırdığında ı’yı bulursun.
Q klavyede i ise ev sırasında, ş’nin hemen sağındadır ve sağ serçe parmağıyla basılır. Bu yüzden iki harf birbirine çok yakındır ama ayrı parmaklarla ve ayrı tuşlarla yazılır. İ harfini yazmak için Shift tuşunu basılı tutarak i tuşuna basman yeterlidir. Shift+ı ise büyük I harfini verir.
F klavyede Türkçe harfler
F klavyede düzen farklıdır, bu yüzden aynı harfleri başka parmaklarla yazmak gerekir. Üst sırada ğ, sol orta parmağın altındaki tuşta bulunur. Bu tuşa E’nin olduğu yerden ulaşırsın.
F klavyede ı harfi ise üst sırada, sol işaret parmağının altındaki tuştadır. Yani bu harf, sol elin işaret parmağıyla yazılır. Harfi bulmak için ev sırasından bir adım yukarı çıkman yeterli olur.
F klavyede i harfi, ev sırasında, sol yüzük parmağının altındadır. Ş harfi ise ev sırasının sağ tarafında, sağ serçe parmağının tuşlarıyla aynı bölgede yer alır. Ş’ye basmak için serçe parmağını biraz daha sağa uzatman gerekir.
Noktalı ve noktasız i farkı
Türkçede i ve ı iki ayrı harftir. Büyük harfleri de ayrıdır: i’nin büyük hali İ, ı’nın büyük hali I. Bu yüzden yazarken bu iki harfi karıştırmak, sadece görünüşte değil, anlamda da hataya yol açabilir. Mesela “ışık” ile “işik” yazımı birbirinden farklıdır.
Q klavyede ı ve i tuşlarını yukarıdaki yerleriyle hatırla: ı üst sırada, i ev sırasında. F klavyede ise ı üst sırada, i ev sırasında, ama bu sefer farklı parmaklarla. Her iki düzende de bu iki harfi ayrı konumlarıyla öğrenmek, sadece görünüşe bakmaktan çok daha güvenilirdir.
Alıştırma: kelimeler
Aşağıdaki satırı yavaşça yaz. Her kelimeden sonra kısa bir ara ver ve hangi tuşa hangi parmakla bastığını düşün. Hız değil, doğruluk öncelikli olsun.
ağaç gölge kıyı ışık ıslak şiir İğne
ğ ş ı i İ I Ğ Şİlk satırda sık kullanılan kelimeler var. İkinci satırda ise tek tek harflerin büyük ve küçük hallerini görüyorsun. İkinci satırı yazarken her harften sonra klavyeye kısa bir bakış at, sonra tekrar ev sırasına dön. Bu, parmakların yeri hatırlamasını sağlar.
Bir sonraki alıştırmada iki kelimeyi arka arkaya yaz: “ışık” ve “işik”. Birincisi doğru, ikincisi yanlış bir yazım. Bu iki kelimenin farkını klavyede fark etmek, ı ve i arasındaki ayrımı güçlendirir.
Yaygın hatalar
İlk hata, ğ harfini yazmayı unutmaktır. Türkçede ğ, çoğu zaman sesli okunmaz ama yazıda vardır. Bu yüzden yazarken onu atlamak kolaydır. Kelimeyi yazarken hecelerini düşünmek bu hatayı azaltır.
İkinci hata, büyük harflerde Shift tuşunu geç basmaktır. İ ya da I yazarken Shift’i önce basılı tutup sonra harfe basmak daha doğrudur. Shift’e, harfin bulunduğu elin karşısındaki serçe parmağıyla basılır. Yani sağ taraftaki bir harf için sol serçe parmağını, soldaki bir harf için sağ serçe parmağını kullanırsın. Bu kuralı yazarken uygulamak, zamanla refleks haline gelir.
Üçüncü hata, ı ve i’yi aynı parmakla yazmaya çalışmaktır. Bu iki tuş, Q klavyede farklı parmaklarla basılır. F klavyede de farklı konumlardadır. Her birini kendi yerinde öğrenmek, karışıklığı önler.
Türkçe büyük harf kuralları
Büyük harfte en çok karıştırılan çift i ve ı’dır. Türkçede i’nin büyük hali İ’dir, noktası vardır. ı’nın büyük hali ise I’dır ve noktası yoktur. Bu yüzden bir kelimeyi büyük harfe çevirirken dikkatli olmak gerekir. Örneğin “ılık” kelimesinin ilk harfi büyütüldüğünde “Ilık” olur, “İlk” kelimesi ise tamamen farklı bir anlam taşır. Bu iki kelimeyi yan yana yazmak, farkı görmek için iyi bir alıştırmadır.
Yazıda tam büyük harf kullanmak da önemli. Başlıklarda ve kısa etiketlerde bütün harfleri büyük yazarken i ve ı’ya dikkat etmek gerekir. Türkçe bir metinde “ISTANBUL” yazmak yerine doğru hali olan “İSTANBUL” tercih edilir. Bunu klavyede yazarken Shift tuşunu basılı tutup i tuşuna basman yeterlidir.
Ekranda Türkçe karakter sorunları
Bazen yazdığın harfler ekranda beklediğin gibi çıkmaz. Bunun en yaygın nedeni, bilgisayarda yanlış klavye düzeninin seçili olmasıdır. Q ya da F düzenini öğrenmek istiyorsan, işletim sisteminin klavye ayarlarında doğru düzeni seçtiğinden emin ol. Düzeni değiştirdikten sonra birkaç tuşa basıp ekranda ne çıktığına bakmak en hızlı kontroldür.
Bir başka sorun da tarayıcıda farklı bir klavye ayarı kullanılmasıdır. Bu durumda sayfayı yenilemek ya da başka bir tarayıcı penceresi açmak çoğu zaman işe yarar. Sorun devam ederse bilgisayarın yardım sayfasına bakmak, yerel düzenin nasıl ayarlanacağını gösterecektir.
Harfleri hatırlamak için küçük hileler
Yeni bir harfi akılda tutmanın en kolay yolu, onu bildiğin bir kelimeyle eşleştirmektir. “Ağaç” kelimesindeki ğ’yi yazarken, kelimenin ortasında uzayan bir sesi düşün. “Şiir” kelimesindeki ş’yi ise kelimenin başında ayrı bir sesle hatırla. Bu tür bağlantılar harfin şeklinden çok sesini hatırlatır ve doğru tuşu bulmayı kolaylaştırır.
Bir başka yöntem, her harfi klavyedeki yeriyle birlikte düşünmek. ı’yı üst sıradaki sağ orta parmağınla, Q klavyede i’yi ev sırasındaki sağ serçe parmağınla yazmayı zihninde canlandır. İki harfi birbirinden ayırmak için parmakların yerini düşünmek, sadece görünüşe bakmaktan daha etkilidir.
Kelime listesi önerileri
Pratik için kelime seçerken birkaç Türkçe harfi bir arada içeren ama anlamı bilinen kelimeleri tercih edebilirsin. “Ağaç”, “gölge”, “kıyı”, “ışık”, “ıslak”, “şiir” ve “İğne” gibi kelimeler hem Türkçe harflerin çoğunu kapsar hem de yazmak kolaydır. Listeyi bir kâğıda yazıp her gün üç beş kelimeyi tekrar etmek düzenli bir çalışma için yeterli olabilir.
Kelime seçerken günlük hayattan, sık kullandığın kelimeleri de ekle. Böylece pratik yabancı kelimelerle uğraşmak yerine tanıdık yazımlara odaklanır. Zamanla listeyi kendi notlarından ve okuduğun metinlerden gelen kelimelerle genişletebilirsin.
Hız en son gelir
Türkçe harfleri öğrenirken en büyük tuzak, hızlanmaya çok erken başlamaktır. Harf yerleri henüz oturmadan hız peşinde koşmak, yanlış parmakla yazmanın alışkanlık olmasına yol açar. Önce her harfi doğru parmakla, yavaş ama emin bir şekilde yazmayı hedefle. Hız, doğru hareketler tekrar ettikçe kendiliğinden gelir.
Bir ölçüt belirlemek istersen, kısa bir metni hatasız yazabildiğinde bir sonraki adıma geçebilirsin. Hatasız yazmak, yavaş yazmaktan daha değerlidir. Bu kuralı kendine uygularsan, dört harf de birkaç hafta içinde klavyede rahat bir yer bulur.
Kapanış: harfleri yerine oturt
Bu hafta bir kelime listesi seç ve her gün on dakika yaz. İlk gün yalnızca ğ ve ş’yi içeren kelimelere odaklan, ikinci gün ı ve i’yi ayırt etmeye çalış. Düzenin hangisi olduğunu netleştirmek istersen Türkçe klavye düzenleri sayfasında tuş yerlerini karşılaştırabilirsin. Sonrasında Q klavye kursu ya da F klavye kursu ile düzenli çalışmaya geçebilirsin. Düzeni sen seçtiğinde, Türkçe harfler de zamanla kendiliğinden yerine oturacak. Bu konuda daha temel bir bakış için Q klavye mi, F klavye mi? yazısını da okuyabilirsin.